پاسخ سوالات فصل 5
بعضی ،از ویژگی ها در دوره متوسطه و راهنمایی مانند هم هستند مثل تفکر انتزاعی ولی با این تفاوت که در دوره متوسطه تفکر انتزاعی گسترش می یابد در دوره راهنمایی وابستگی دانش آموزان به خانواده کمرنگ می شود در حالی که در دوره متوسطه وابستگی شدید به والدین کاهش می یابد و تمایل به رهایی تدریجی از این وابستگی و داشتن استقلال فردی مطرح می شود هم چنین در دوره راهنمایی بلوغ جنسی و ظهور علایم جسمی و روانی پدیدار می شود .اما رسیدن به بلوغ جسمی و شرعی در دوره متوسطه است اما تفاوت عمده آنها اینست که تفکر درباره مسایل جدی زندگی مثل انتخاب رشته و شغل و همسر و نگرانی نسبت به این مسائل فقط در دوره ی متوسطه است علاوه بر این رشد کامل هوش و رسیدن به قدرت یادگیری به حد اعلای خود در دوره متوسطه است . ویژگی های دیگری از جمله الگو پذیری و همانند سازی ، شک و تردید در باورها و اعتقادات برای دوباره سازی ، تمایل به آراستن ظاهر خود و جلب توجه دیگران ، تمایل به سازگاری با محیط و کاهش ماجراجویی ، شدت یافتن رفاقت بین همسالان و تمایل به جنس مخالف ، گرایش به امور سیاسی و مرام و مسلک ، فقط در دوره متوسطه است . اماویژگی هایی که فقط در دوره راهنمایی وجود دارند عبارتند از : سریعتر شدن آهنگ رشد جسمی ، از ویژگی های عاطفی آنها این است پر خاشگر به نظر می رسند و ویژگی اخلاقی و اعتقادی آنها این است که مایل هستند که درباره معنی حیات به اتقادی مستحکم برسند .
2- ویژگی ها ی نظام جدید آموزش متوسطه را ذکر کنید و در مورد چگونگی اجرا شدن هریک از خصوصیات یاد شده نظر بدهید ؟
1-نیمسالی و واحدی کردن دوره متوسطه و دوره های پیش دانشگاهی 2- تشکیل شاخه ی کار و دانش و توجه به پودمانهای مهارت 3- ارزش دادن به آموخته های خارج از مدرسه 4- کوتاه شدن دوره آموزش عمومی از 12 سال به 11 سال 5- پیش بینی دوره پیش دانشگاهی 6- کاهش نگرانی در بین دانش آموزان متوسطه 7- ارائه دروس به صورت عمومی ، اختصاصی و پودمانهای مهارت 8- آسان تر شدن تغییر رشته تحصیلی 9- امکان خروج از تحصیل و ورود به بازار کار . 10- توجه بیشتر به استعدادها و علایق دانش آموزان 11- استفاده از فضاها و امکانات درون و بیرون مدارس متوسطه 12- کاهش زیانهای ناشی از تکرار پایه یا ترک تحصیل 13- تشکیل دوره های کاردانی پیوسته ، کاهش یک ساله از دوره کاردانی
برای مثال برای اجرای خروج از تحصیل و ورود به بازار کار باید درس ها را کاربردی تر کرده تا فرد مهارتهای لازم برای کار را بیابد همچنین برای هر رشته ای که فرد مهارتهای آن را یاد گرفته باید بازار کار خوبی فراهم شود اگر تئوری بودن درسها کم تر شود و به عملی بودن آنها افزوده شود امکان ورود به بازار کار و همچنین موفقیت در کار بیشتر می شود .
۳- اهداف معیوب دوره متوسطه کدام اند ؟ هدف های هرشاخه و زمینه را توضیح دهید .
به لحاظ اهمیت این دوره از تحصیل و تربیت آدمی صاحب نظران تعلیم و تربیت برای این دوره اهداف متعددی ذکر کرده اند از جمله : « هدف های تربیتی دوره ی متوسطه عبارت است از کسب عادات و مهارتهای لازم برای مطالعه و کار آشنایی با روش های موثر فکر کردن و پیاده کردن رعایت اصول بهداشت و سازگاری شخصی و اجتماعی دارا شدن نظر مساعد و قدر شناسی در فرصت های مختلف و تدوین یک فلسفه جامع از زندگی »
مطالعه ی روند تعیین اهداف دوره ی متوسطه در ایران و تحول آن نشان می دهد مهمترین هدف آموزش متوسطه ابتدا تربیت افراد برای جذب و استخدام در ادارات دولتی بوده است . دارا بودن مدرک تحصیلی دوره اول متوسطه و دیپلم کامل از شرایط استخدام در سازمانهای دولتی به شمار می رود .
اهداف هریک از شاخه ها به شرح ذیل اعلام شده است :
۱- هدف شاخه متوسطه نظری : اعتلای سطح فرهنگ و دانش عمومی و شناخت بهتر استعداد و علاقه دانش آموزان و ایجاد زمینه مناسب برای هدایت آن ها به مسیر های تحصیلی مورد نظر و احراز آمادگی نسبی برای ادامه تحصیلات عالی تر دانشگاهی .
۲- هدف شاخته متوسطه فنی و حرفه ای : اعتلای سطح فرهنگ و دانش عمومی و شناخت بهتر استعداد و علاقه دانش آموزان و ایجاد زمینه مناسب برای هدایت آن ها به سمت اشتغال مفید و احراز آمادگی نسبی برای ادامه تحصیلات عالی تر علمی و کاربردی .
۳- هدف شاخه ی کار و دانش (مهارتهای آموزشی) : تربیت نیروی انسانی سطوح نیمه ماهر و ماهر استاد کار و سرپرست مورد نیاز بخشهای صنعت کشاورزی و خدمات بر اساس نیازهای اقتصادی اجتماعی و فرهنگی کشور . به نحوی که هریک از افراد شاغل یا متقاضیان اشتغال در جامعه برای کاری که انجام می دهند یا داوطلب انجام آن هستند دانش و مهارت کافی کسب کند .
۴- هدف دوره ی پیش دانشگاهی : ایجاد آمادگی نسبی در دانش آموزان برای ورود به تحصیلات عالی تر .
۵- هدف دوره های کاردانی (پیوسته) : هدف کلی این دوره که جزئی از نظام آموزش و پرورش علمی - کاربردی شناخت می شود تربیت نیروی انسانی رده های میانی (تکنسین - سرپرست و مربی ) برای بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی کشور است .
سوال ۴ - ضوابط هدایت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه را توضیح دهید و ملاک های مورد توجه در انتخاب رشته را ذکر کنید .
راهنمایی تحصیلی در دوره متوسطه و ضوابط انتخاب رشته : در طرح نظام آموزش و پرورش ایران مصوب سال ۱۳۶۷ درباره نحوه راهنمایی تحصیلی در دوره متوسطه و ضوابط انتخاب رتشه آمده است :
اصل سی و دوم : در نظام آموزش و پرورش هدایت تحصیلی و شغل باید بر اساس استعداد - علاقه و کوشش دانش آموزان و ظرفیت رشته های مختلف آموزشی که خود بر حسب نیاز مهارتی فنی و علمی جامعه و از جمله نیاز به تخصص و آموزش سطوح عالی تر تعیین می شود صورت پذیرد .
اصل چهل و پنجم : در نظام آموزش و پرورش ایران علاقه ها و انگیزه های دانش آموزان و خصوصیات فردی آنان باید مورد توجه قرار گیرد .
اصل بیست و یکم : برنامه ریزی و سیاست گذاری آموزشی و درسی باید به گونه ای باشد که هریک از رشته های تحصیلی از ارزش خاص خود در جامعه بهره مند باشد . و از ایجاد ارزشهای کاذب برای بعضی از رشته ها خودداری شود .درباره نقش والدین در کمک به انتخاب رشته تحصیلی فرزندان نیز در یک طرح آمده است :
مشارکت دادن والدین دانش آموز مخصوصاْ به هنگام طرح مسائل مهم و انتخاب مسیرهای سرنوشت ساز از جمله اصولی است که باید به گونه ای چشمگیر در این دوره مورد توجه قرار گیرد .
دقت در مفاد اصول یاد شده موید آن است که در دوره ی متوسطه هدایت تحصیلی دانش آموزان و کمک به آن ها در انتخاب رشته تحصیلی از اهم اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد .
طبق طرح نظام جدید متوسطه مصوب ۱۳۶۹ دانش آموزان سال اول متوسطه در پایان سال مطابق با آیین نامه هدایت تحصیلی می توانند رشته های علوم تجربی - ریاضی فیزیک - ادبیات و علوم انسانی و رشته های متعدد صنعت - خدمات و کشاورزی و رشته های متنوع شاخه کاردانی را انتخاب کنند .
ملاک های هدایت تحصیلی : براساس آیین نامه هدایت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه ضوابط ذیل در انتخاب رشته دانش آموزان موثر است :
* نمرات برخی از دروس دوره راهنمایی تحصیلی و سال اول متوسطه (حداکثر پنجام امتیاز )
* نظر اولیا ( پنج امتیاز )
* نظر دبیران دروس مختلف (حداکثر ده امتیاز )
* نتایج آزمون های رغبت و استعداد ( هرکدام ده امتیاز در مجموع بیست امتیاز )
* نظر مشاور براساس پرونده تحصیلی (حداکثر ده امتیاز)
در توصیه نامه تحصیلی انتخاب شاخه ها و رشته های تحصیلی با ذکر اولویت به ترتیب پیشنهاد می شود . در ثبت نام رعایت حد نصاب نمره الزامی است ولی رعایت اولویت های پیشنهادی با آن که توصیه نامه جزء مدارک ثبت نام است الزامی نیست . در واقع توصیه نامه نظر مشورتی است .
سوال ۵ - تفاوت هدفهای عمده ی شاخه کاردانش را با شاخه نظری توضیح دهید .
هدف شاخه ی نظری اعتلای سطح فرهنگ و دانش عمومی و شناخت بهتر استعداد و علاقه ی دانش آموزان و ایجاد زمینه مناسب برای هدایت آنان به مسیرهای تحصیلی مورد نظر و احراز آمادگی نسبی برای ادامه تحصیلات عالی تر دانشگاهی است .
ولی هدف در شاخه ی کار دانش تربیت نیروی انسانی سطوح نیمه ماهر و ماهر و استاد کار و سرپرست مورد نیاز بخشهای صنعت و کشاورزی و خدمات براساس نیازهای اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی کشور است . به نحوی که هریک از افراد شاغل یا متقاضیان اشتغال در جامعه برای کاری که انجام می دهند یا داوطلب انجام آن هستند دانش و مهارت کافی کسب کنند .
سوال ۶ - وظایف عمده مشاوران راهنمایی در این دوره کدام اند و در هفته چند ساعت باید به کار مشاوره و تدریس بپردازند ؟
* ایجاد زمینه های لازم برای بالا بردن سطح آگاهی های دانش آموزان نسبت به ویژگی ها توانایی ها و محدودیت های فردی .
* شناسایی دانش آموزانی که دارای مشکلات تحصیلی و تربیتی هستند و کوشش برای رفع یا تقلیل آن مشکلات .
* انجام مشاوره فردی با دانش آموزان در امور تحصیلی و تربیتی و خانوادگی آنان
* انجام مشاوره گروهی با دانش آموزان در امور تحصیلی و تربیتی و خانوادگی آنان
* آشنا کردن دانش آموزان و خانواده های آنان با ساختار نظام آموزش و پرورش (اهداف و شاخه ها و رشته ها و برنامه ها ) و ضوابط انتخاب رشته .
* کمک به دبیران راهنما و سایر دبیران در انتخاب رتشه تحصیلی دانش آموزان
* اجرای آزمون های هوش و استعداد و رغبت و شخصیت در مدارس متوسطه .
* تدریس درس برنامه ریزی تحصیلی و شغلی و مهارت های زندگی به دانش آموزان
ساعات کار مشاوران مدارس متوسطه تمام وقت و برابر ساعات مدارس متوسطه است .
سوال ۷ - با استفاده از آمار سال تحصیلی ۱۳۸۷-۱۳۸۸ درصد دانش آموزان این دوره را در شاخه های تحصیلی محاسبه کرده و مشخص نمایید که چه درصدی از دختران در دوره پیش دانشگاهی در رشته های نظری مشغول به تحصیل هستند .
شاخه نظری پایه دوم : ۴۵/۶۴ درصد شاخه نظری پایه سوم : ۶۶ درصد
شاخه فنی پایه دوم : ۰۲/۱۴ درصد شاخه فنی پایه سوم : ۲۶/۱۴ درصد
شاخه کاردانش پایه دوم : ۵۱/۲۱ درصد شاخه کاردانش پایه سوم : ۷۲/۱۹ درصد
دختران پیش دانشگاهی شاخه نطری : ۲۵/۹۸ درصد
تهیه کنندگان : خانم ها هانیه بیات - سمیه همتی - فاطمه طالبی - عفیفه فروغ نژاد و مریم پابرجایی